પંડિત દીનદયાલ એનર્જી યુનિવર્સિટી ખાતે પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હાઇડ્રોકાર્બન્સ સાથે સહયોગમાં નૅશનલ કોર રિપોઝિટરીની સ્થાપના
પંડિત દીનદયાલ એનર્જી યુનિવર્સિટી (PDEU), ગાંધીનગર ખાતે ભારત સરકારના પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલય (MoPNG) હેઠળના ડાયરેક્ટોરેટ જનરલ ઓફ હાઇડ્રોકાર્બન્સ (DGH) સાથે સહયોગમાં નૅશનલ ઓઇલ એન્ડ ગેસ કોર રિપોઝિટરી (National Core Repository – NCR)ની સ્થાપના કરવામાં આવી રહી છે. આ સુવિધા PDEU કેમ્પસમાં સ્થિત થશે અને ભારતના અપસ્ટ્રીમ તેલ અને ગેસ ક્ષેત્ર માટે એક મહત્વપૂર્ણ રાષ્ટ્રીય વૈજ્ઞાનિક સંપત્તિ તરીકે વિકસાવવામાં આવશે.
PDEUની સ્કૂલ ઓફ ટેકનોલોજી (SoT) અને સ્કૂલ ઓફ એનર્જી ટેકનોલોજી (SoET), DGH તથા MoPNG સાથે નજીકના સંકલનમાં, રિપોઝિટરી માટે વિગતવાર કાર્યક્ષેત્ર (Scope of Work), સંચાલન માળખું અને વૈજ્ઞાનિક રોડમૅપ તૈયાર કરશે. NCRને ભૂગર્ભ વિજ્ઞાન સંબંધિત જ્ઞાનના કેન્દ્રીકૃત ભંડાર તરીકે વિકસાવવાનો હેતુ છે, જે ભારતીય તેમજ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ અને ગેસ ઉદ્યોગની જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરશે.
આ રિપોઝિટરીમાં ભારતના તમામ 26 અવસાદી બેસિન્સમાંથી તેલ અને ગેસ કૂવો ખોદતી વખતે પ્રાપ્ત થયેલા શિલા કોર (Rock Cores)નું સંરક્ષણ અને સંવર્ધન કરવામાં આવશે. આ કોરો ઉદ્યોગ વ્યાવસાયિકો, સંશોધકો, વિદ્યાર્થીઓ અને ભારત તથા વિદેશના ફેકલ્ટી સભ્યો માટે વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે, જેના દ્વારા ઉપભૂગર્ભ વિજ્ઞાનમાં અદ્યતન સંશોધન, તાલીમ અને ટેકનોલોજી વિકાસને પ્રોત્સાહન મળશે.
NCR હેઠળ રૂટિન કોર એનાલિસિસ (RCA) અને સ્પેશિયલ કોર એનાલિસિસ (SCAL) કરવામાં આવશે, જે રિઝર્વોયર લક્ષણાંકન (Reservoir Characterization) અને ક્ષેત્ર વિકાસ અભ્યાસોને આધાર આપશે. પોરોસિટી અને પરમીયેબિલિટી માપન સિસ્ટમ, ગ્રેન ડેન્સિટી એનાલાઇઝર, કોર ગામા-રે લૉગર, ઇલેક્ટ્રિકલ રેઝિસ્ટિવિટી સિસ્ટમ, કોર ફ્લડિંગ રિગ્સ, રિલેટિવ પરમીયેબિલિટી અને કેપિલરી પ્રેશર સેટઅપ, મર્ક્યુરી ઇન્જેક્શન કેપિલરી પ્રેશર સિસ્ટમ, વેટેબિલિટી માપન સિસ્ટમ, એક્સ-રે CT સ્કેનર અને મલ્ટી-સેન્સર કોર લૉગર જેવા અદ્યતન ઉપકરણો દ્વારા મુખ્ય વિશ્લેષણ કરવામાં આવશે.
ભૌતિક કોર સંગ્રહ સાથે-साथ, આ રિપોઝિટરીમાં વેલ લૉગ્સ, વેલ કમ્પ્લીશન રિપોર્ટ્સ (WCR), તેલના નમૂનાઓ અને સંબંધિત ઉપભૂગર્ભ ડેટાસેટ્સને પણ એકીકૃત કરવામાં આવશે. DGH, નોઇડા સ્થિત નૅશનલ ડેટા રિપોઝિટરી (NDR) સાથે સંકલનમાં નૅશનલ કોર રિપોઝિટરીનો ડિજિટલ ટ્વિન વિકસાવવામાં આવશે, જેના દ્વારા મેટાડેટા અને ડેરાઇવ્ડ ડેટાસેટ્સને ડિજિટલ રીતે સરળતાથી ઍક્સેસ કરી શકાશે. આ ઉપરાંત, આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને મશીન લર્નિંગ (ML) સાધનો દ્વારા ડિજિટલ નકશાઓ, ઉપભૂગર્ભ ટ્રેન્ડ્સની વ્યાખ્યા અને વિશ્લેષણાત્મક વિઝ્યુઅલાઇઝેશન તૈયાર કરવામાં આવશે.
આ પહેલને વધુ મજબૂત બનાવતા, PDEUએ 28 જાન્યુઆરી 2026ના રોજ ગોવા ખાતે આયોજિત ઇન્ડિયા એનર્જી વીક (IEW) 2026 દરમિયાન BP અને ONGC સાથે રિઝર્વોયર લક્ષણાંકન અને ડિજિટલ ઓઇલફિલ્ડ ટેકનોલોજી વિષયક સમજૂતી કરારો (MoUs) પર હસ્તાક્ષર કર્યા હતા. આ સહયોગો કોર એનાલિસિસ અને ડિજિટલ ઉપભૂગર્ભ મોડેલિંગ સંબંધિત એપ્લાઇડ રિસર્ચ, ક્ષમતા વિકાસ અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફરને વેગ આપશે.
નૅશનલ કોર રિપોઝિટરી પ્રોજેક્ટ માટે કુલ ₹75 કરોડની નાણાકીય સહાય મંજૂર કરવામાં આવી છે, જેમાંથી DGH દ્વારા પ્રારંભિક ₹30 કરોડની સહાય આપવામાં આવી છે. PDEUએ તેના કેમ્પસમાં આશરે 10,000 ચોરસ ફૂટ જગ્યા આ રિપોઝિટરી માટે ફાળવી છે, જેનું નિરીક્ષણ અને મંજૂરી DGH, ભારત સરકાર દ્વારા પહેલેથી જ આપવામાં આવી ચૂકી છે.
PDEU તરફથી ડિરેક્ટર જનરલ પ્રોફ. એસ. એસ. મનોહરન, સ્કૂલ ઓફ ટેકનોલોજીના ડિરેક્ટર પ્રોફ. અનિર્બિડ સિરકાર અને ડીન (રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ) પ્રોફ. ભાવાની સિંહ દેસાઈ રિપોઝિટરીના એડવાઇઝરી બોર્ડમાં સેવા આપશે, જેથી વ્યૂહાત્મક માર્ગદર્શન, શૈક્ષણિક સંકલન અને રાષ્ટ્રીય ઊર્જા પ્રાથમિકતાઓ સાથે સુસંગતતા સુનિશ્ચિત થશે.
PDEU ખાતે નૅશનલ કોર રિપોઝિટરીની સ્થાપના ભારતની ઉપભૂગર્ભ ભૂગોળીય વારસાની દીર્ઘકાલીન સંરક્ષા, સંશોધન ક્ષમતાઓના સશક્તિકરણ, બિનજરૂરી ડ્રિલિંગ પ્રયત્નોમાં ઘટાડો અને દેશના તેલ તથા ગેસ સંસાધનોના ટકાઉ વિકાસ તરફ એક મહત્વપૂર્ણ પગલું સાબિત થશે.
